İhracata dayalı sanayileşme modelini tercih eden ülkemiz son yıllarda sanayi ihracatında gösterdiği büyük başarıyı tarım ihracatında maalesef gösterememiştir. Tarımsal ürünler ihracatında en önemli kalem olan fındık ihracatına baktığımızda bugüne kadar uygulanan fındık politikalarının uzun vadeli bir vizyonla...

desteklenmemesi sonucunda Türk Fındık ihracatı istenen potansiyelini ortaya koyamamıştır. Nitekim fındık ihracatımız 200.000-ton ile 255.000.-ton iç fındık arasında sıkışmış, üretimde yaşanan süratli artışa ayak uyduramadığından ülkemiz büyük bir arz fazlası sorunu ile karşı karşıya kalmıştır.

Ancak bu sezon hükümetin açıkladığı tarım havzaları üretim ve destekleme modeli vizyoner anlamda fındık üretimine yeni bir boyut kazandırmıştır. Ancak fındık tarımının yapısal sorunları halen devam etmektedir. Fındık ve mamullerinin dünya ticaretinde söz sahibi olacak ve tarımsal ürün ihracatımız içindeki payını önemli derecede artıracak konuma ulaşması pek çok yapısal sorunun zincirleme çözülmesine bağlıdır.

Fındıkta sürdürülebilir ihracat artışının mümkün kılınması ihracat fiyat politikalarındaki istikrara bağlıdır. Yeni destekleme modeli ile kısıtlanan üretim miktarının ürünün var ve yok senelerinde yaratacağı olumsuzlukları izole edecek ekstra tedbirlere ihtiyaç vardır. Fiyat istikrarının sağlanması açısından açıklanan modele ilaveten getirilecek lisanslı depoculuk, üreticinin mevsimlik ön finansman ihtiyacının karşılanması, mekanizasyon ve modern tarım uygulamalarının mümkün olduğunca fındık tarımına uygulanması, gıda güvenliği ve kalitede izlenebilirliğin temini, tapu ve kadastro işlemlerinin bitirilerek üreticinin tamamen kayıt altına alınması, arazi parçalanmasının engellenmesi, üreticinin stok tutabilmesini imkan verecek kredi sistemi kurulması gibi konuların çözümlenmesi gerekir.

Bugün 2009 fındık rekoltesinin beklenenden az olması ve normalde arz ve talebin yoğun olduğu Ağustos ve Eylül ayı içinde kısa sürede gerçekleşen  % 40’lara varan fiyat artışı neticesinde ihracat ve iç tüketimde yaşadığımız negatif gelişmeler yeniden bir durum değerlendirmesi yapılması zaruretini ortaya çıkarmıştır. Nitekim özellikle fındık ihracatında bir önceki yılın ayni dönemi itibariyle (01.09.2009 / 30.11.2009) kıyaslama yapıldığında meydana gelen miktar bazında % 25, değer bazında % 10 azalışın aşırı şişen fiyatlardan kaynaklandığı ve rekolte azlığından dolayı piyasada spekülatif stok eğilimi oluşturduğu, üreticinin üreticiden fındık alarak stok yaptığı, sektör dışındaki insanların fındığı yatırım aracı olarak görerek mevcut düşük kredi faizlerinden de yararlanarak stok yapma eğilimi içine girdiklerini gözlemliyoruz. Bu gidişat özellikle açıklanan uzun vadeli fındık stratejisinin ana ilkesi olan söküm sureti ile arzı daraltma ilkesine ters düşmektedir. Nitekim fiyatı 1 ayda % 40 artan bir ürünü kim terk ederek alternatif arayacaktır. Bu bağlamda piyasada fiyat istikrarının sağlanması gerek tüketimin artırılması açısından gerekse arzı kontrol açısından hayati önem arz etmektedir.

Bu arada yaklaşık 28.000.-ton daralan iç fındık ihracatımız dış alıcılar tarafından bizlerden kentalde 100-150 dolar daha ucuz satan Azerbaycan ve Gürcistan’dan satın alınmıştır. Kısaca ülkemiz bu sezon Azeri ve Gürcü fındığının şiddetli rekabetine maruz kalmış ve 28000.-ton’luk bir pazar payı kaybetmiştir.

Bu ifadelerimden yanlış bir yorum çıkarılmasını istemiyorum. Devlet elinde bulunan stoku ucuz satsın fiyatı düşürsün de demiyorum. Ancak önü açık bir spekülasyonun önlenmesi ihracat ve iç tüketimin artırılması, sağlıklı ve istikrarlı bir ticaret ortamının yaratılması ve fındık ticaretinin spekülatörlerin maceracı beklentilerinden arındırılması gerekir. Dünyanın en büyük fındık üretici ve ihracatçı ülkesi olarak piyasalarda istikrar yaratamamak bilakis ne olacağı belirsiz spekülasyona açık bir ortama müsaade etmek ülkemize ve sektörümüze prestij kaybettirecek ve uzun vadede sanayiciyi fındıktan soğutacak, tanıtım politikalarının iflasına ve hedef ülkelere giriş için şu ana kadar yapılmış tüm girişimlerin heba olmasına neden olacaktır.

Bu noktada üreticiler olarak rekabetçi olmak zorundayız.

Rekabetçi fiyat verebilmek için:

Uzun vadeli bir stratejinin parçası olarak rakiplerimizi piyasadan silebilmek adına maliyetleri düşürücü yönde alınacak tedbirler üreticimize daha makul fiyatlardan satması halinde bile rekabet etme gücü sağlayacaktır. Tabi bu noktada devlet tarafından üreticiye verilecek direkt prim ödemelerinin gerek miktarı gerekse süresi konusunda 3 yıllık sürenin sonunda yeniden bir değerlendirme yapmak gerekebilir ve süre revize edilebilir. Verimin artırılması, maliyetlerin düşürülmesi ile ilgili pek çok tedbirler sıralanabilir. Bu bağlamda bahçe gençleştirme, çeşitlerin yenilenmesi, gübreleme, toprak tahlili, zirai mücadele yöntemlerinin geliştirilmesi, GAP uygulamaları ve izlenebilirlik, çiftçi ön finansman ve stok tutabilme kabiliyetinin artırılması, lisanslı depoculuk, fındık borsası, kırıcı ve ihracatçı kredilerinde hedef pazar uygulamaları, paketli ve mamul fındık ihracat ve satışının teşviki, vs. gibi konuların derinlemesine irdelenmesi gerekmektedir.

Bu arada dünya gerçeklerini de göz ardı etmememiz gerekir. Bugün pek çok ülke fındık üretimi ile ilgili projeler yapmaktadır. Belki bunların bir kısmı başarılı olmayacaktır ancak bilinmelidir ki bizim dışımızdaki dünya boş durmamaktadır.

Bulgaristan, Romanya, Ukrayna, Rusya, Çin, Şili, ABD’nin Oregon dışındaki başka eyaletleri fındık üretme veya üretimlerini artırmak için projeler yapmaktadır. 10 sene evvel dünya pazarında adı dahi geçmeyen Gürcistan, Azerbaycan bugün 70-80 bin ton üretim potansiyeline ulaşmış daha önemlisi artık sanayi malı ihracat eder konuma gelmişlerdir.

Bunları söylerken biliyorum özellikle ziraatçı arkadaşlarım klasik ihracatçı beyanı yine korku salıyor diyeceklerdir. Onlara bu ülkeleri tek tek gezmelerini ve özelliklede fındık kullanan sanayicilerle konuşmalarını tavsiye ediyorum. Dünya nüfusundaki artışa paralel olarak gıda tüketimi ve bu arada tabi olarak fındık tüketimi de artıyor ancak neden ülkemiz ihracatı artmıyor iyi sorgulamak lazım. Nitekim dünyada artan fındık tüketimi bizim dışımızda artan üretimle karşılanıyor. Şayet bizden karşılansaydı bizim ihracat rakamlarımız bunu teyit etmeliydi, demek ki rakip ülke üretimleri artan talebi karşılıyor. Bu gelişme gerçekten ülkemizin dünya fındık pazarından aldığı pay açısından çok önemli ve tehlikeli bir gelişme.

İşte bu noktada yeni fındık stratejisini biraz sorgulamak, öncelikle fındıkta yaşanan sorunlara çare olup olamayacağı konularında görüşlerimi arz etmek istiyorum.

Öncelikle tüm politik, sosyal ve mali sorumluluğu üstlenme cesareti göstererek yıllardır yapılamayan ve reform niteliğinde olan kökten değişikliğe imza attıkları için mevcut hükümeti kutluyor bir kez daha teşekkür ediyorum.

Atılan adım ve açıklanan kararlar tarımda bir devrim niteliğindedir. Ancak sadece kanun veya kararname çıkarmanın sorunları halletmeyeceğini hepimiz özellikle fındıkta iyi biliyoruz. İdeal bir sistem kurabilmemiz için ülke ve bölge gerçeklerini ve bu coğrafya üzerinde üretim yapan insanların davranış ve psikolojilerini de iyi analiz etmek lazım.

Açıklanan yeni fındık stratejisi sorunların çözülmesinde önemli bir adımdır. Ancak gelecek yıllarda hükümetin göstereceği kararlılık ve yeniden yapılanma sürecinde atılacak yeni düzeltici adımlar popülizm yerine uzun vadeli kararlı duruş sergileme ileriki yıllarda Türk Fındığı’nın dünya hakimiyetini artıracaktır. Aksi taktirde gelecek 10-15 yıl içinde yaşanacak sıkıntılar ülkemizi çok büyük ekonomik sıkıntılara sokacaktır.

Netice olarak bugün iktidarı, muhalefeti, üreticisi ve ihracatçısı ile tüm fındıkla ilgili kesimler öncelikle mevcut ülke gerçeklerini masanın üstüne koyarak tekrar düşünmelidir.

Mevcut açıklanan fındık stratejisi sürdürülebilir bir ihracat ve tüketim artışını temin noktasında yeterli midir? Üretici açısından zafiyet noktaları veya zayıf noktaları nasıl tamir edilebilir? Serbest ekonominin sağlıklı gelişimi açısından az ve bol rekolte yıllarında ne gibi ek tedbirler alınmalıdır? Açıklanan 3 yıllık süre yeterli midir? Kapsam alanı itibari ile telafi edici ödeme alacak dikim sahalarının sadece 406.000.-hektarla sınırlandırılması uzun vadede ne sakıncalar doğurabilir? Kamuoyunda suçlamalar yerine bu konular tartışılarak ideale yakın bir sistem oluşturulmasına katkıda bulunmalıyız.

Dursun Oğuz Gürsoy - Gürsoy A.Ş. Yönetim Kurulu Başkanı